czwartek, 20 sierpnia 2009

Zasiłek chorobowy – wypadek przy pracy/ choroba zawodowa

Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje ubezpieczonemu, którego niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową w wymiarze 182 dni niezależnie od okresu podlegania ubezpieczeniu, od pierwszego dnia niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową (nie ma tzw. "okresu wyczekiwania", jak w przypadku zasiłku chorobowego wypłacanego z ubezpieczenia chorobowego. Pracownikom prawo do zasiłku chorobowego wypłacanego z ubezpieczenia chorobowego przysługuje bowiem dopiero za czas niezdolności do pracy trwającej łącznie dłużej niż 33 dni), ale nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem lub choroba zawodową, za które ubezpieczony na podstawie odrębnych przepisów zachowuje prawo do wynagrodzenia, uposażenia, stypendium. Zasiłek chorobowy wynosi 100% podstawy wymiaru, tzn. kwoty będącej podstawą wymiaru na ubezpieczenie wypadkowe (która dla ubezpieczonych będących pracownikami stanowi otrzymywane wynagrodzenie) Prawo do zasiłku ustala oraz zasiłek ten wypłaca : 1) płatnik składek jeżeli jest zobowiązany do ustalania prawa do zasiłków w razie choroby i macierzyństwa i ich wypłaty; 2) ZUS w pozostałych przypadkach.

Linki sponsorowane

Zabezpieczenia rzeczowe należności z tytułu składek ZUS

Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład ma prawo do występowania z wnioskiem o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości dłużnika zalegającego z opłatą należności z tytułu składek także wtedy, gdy dłużnikiem jest państwowa jednostka organizacyjna nie będąca jednostką budżetową.

Wystawione przez Zakład dokumenty stwierdzające istnienie należności z tytułu składek oraz jej wysokość są podstawą wpisu hipoteki do księgi wieczystej nieruchomości stanowiącej własność zobowiązanego. Jeżeli nieruchomość nie posiada księgi wieczystej, zabezpieczenie jest dokonywane przez złożenie tych dokumentów do zbioru dokumentów.

Dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek, o odpowiedzialności osoby trzeciej lub o odpowiedzialności następcy prawnego.

Przedmiotem hipoteki przymusowej poza nieruchomościami dłużnika może być:

1)  część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział dłużnika,

2)  nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej dłużnika i jego małżonka,

3)  nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej wspólników spółki cywilnej lub część ułamkowa nieruchomości stanowiąca udział wspólników spółki cywilnej - w przypadku gdy dłużnikiem jest spółka.

Przedmiotem hipoteki przymusowej jest również:

1)  użytkowanie wieczyste, w tym budynki i inne urządzenia znajdujące się na użytkowanym terenie, stanowiące własność użytkownika wieczystego,

2)  spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego,

3)  spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego,

4)  prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej (prawo do lokalu mieszkalnego w domu budowanym przez spółdzielnię mieszkaniową w celu przeniesienia jego własności na członka spółdzielni),

5)  wierzytelność zabezpieczona hipoteką.

Do hipoteki przymusowej określonej powyżej stosuje się odpowiednio przepisy o hipotece na nieruchomości.

Do hipoteki na rzecz Zakładu stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, dotyczące hipoteki przymusowej.

 Zgodnie z art. 36 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy o sus hipoteka przymusowa jest skuteczna wobec każdorazowego właściciela przedmiotu hipoteki i przysługuje jej pierwszeństwo zaspokojenia przed hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia innych należności, normy tej nie stosuje się, jeżeli przedmiot hipoteki przymusowej ustanowionej dla zabezpieczenia należności z tytułu składek jest obciążony hipoteką ustanowioną dla zabezpieczenia należności z tytułu kredytu bankowego, a także w sytuacji, gdy wierzytelność z takiego kredytu została zbyta na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego w rozumieniu przepisów o funduszach inwestycyjnych, w tym przypadku o pierwszeństwie zaspokojenia decyduje kolejność wniosków o dokonanie wpisów.

 Zgodnie z dominującym obecnie poglądem orzecznictwa hipoteka ustanowiona na podstawie doręczonej decyzji Zakładu jest hipoteką przymusową kaucyjną zgodnie z art. 111 w zw. z art. 110 ustawy z dn. 06 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece. Podstawą do ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej stanowi wyłącznie tytuł wykonawczy, zgodnie z art. 109 w.w ustawy.

Zgodnie z art. 27 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych. Do zastawu tego stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, dotyczące zastawów skarbowych. Wpisu w/w zastawów dokonuje się do rejestru zastawów skarbowych prowadzonego na podstawie art. 43 ustawy - Ordynacja podatkowa.

Zgodnie z art. 43 i 44 Ordynacji podatkowej:

Rejestry zastawów skarbowych prowadzone są przez naczelników urzędów skarbowych. Centralny Rejestr Zastawów Skarbowych prowadzi minister właściwy do spraw finansów publicznych.

Wpis zastawu skarbowego do rejestru dokonywany jest na podstawie doręczonej decyzji:

1)  ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego;

2)  określającej wysokość zobowiązania podatkowego;

3)  określającej wysokość odsetek za zwłokę;

4)  o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta;

5)  o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej;

6)  o odpowiedzialności spadkobiercy;

7)  określającej wysokość zwrotu podatku.

Dla zobowiązań podatkowych powstających w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 1 (Zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania – takimi zobowiązaniami są należności z tytułu składek) podstawę wpisu zastawu skarbowego stanowi również deklaracja, jeżeli wykazane w niej zobowiązanie podatkowe nie zostało wykonane. Wpis zastawu skarbowego nie może być dokonany wcześniej niż po upływie 14 dni od upływu terminu płatności zobowiązania podatkowego.

Linki sponsorowane

Wypadek przy pracy

Stosownie do art. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

1) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,

2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,

3) w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

1) Nagłość zdarzenia: - zdarzenie występuje w bardzo krótkim czasie, (np. wybuch, zawalenie się ściany, upadek z wysokości), jest nieprzewidywalne, nie dające się uniknąć,

2) Przyczyna zewnętrzna wypadku: - przyczyna musi istnieć poza pracownikiem, nie może wynikać z indywidualnych cech jego organizmu (chorób, schorzeń, predyspozycji do choroby). Do typowych czynników zewnętrznych należy: hałas, promieniowanie, działanie maszyn, wybuch działanie wysokiej lub niskiej temperatury, silny stres.

Przyczyna zewnętrzna nie musi być jedyna przyczyną wypadku przy pracy. Wystarczy, że pojawi się w zespole przyczyn, które do tego wypadku doprowadziły. Jeżeli przyczyna zewnętrzna występuje w zbiegu z przyczyną wewnętrzną, to do uznania  danego zdarzenia za wypadek przy pracy wystarczy, jeżeli zostanie wykluczone, że bez tego czynnika zewnętrznego nie doszłoby do skutku w postaci uszczerbku na zdrowiu.

W orzecznictwie przyjmuje się, że istotne pogorszenie się stanu zdrowia lub śmierć podczas pracy, które nastąpiły na tle stwierdzonych u pracownika schorzeń samoistnych, nie wyłączają same przez się uznania zdarzenia za wypadek przy pracy, jeżeli w stanie faktycznym danej sprawy ujawniły się fakty o charakterze przyczyny zewnętrznej, z którymi pozostaje w związku określony skutek.

3) Związek wypadku z pracą: - związek ten będzie miał miejsce, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej, gdy wypadek nastąpi

podczas wykonywania przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych lub w związku z ich wykonywaniem.

Jeśli w czasie i miejscu przeznaczonym na pracę, pracownik robi to, co nie należy do jego obowiązków pracowniczych, zrywa tym samym związek wypadku z pracą. W takiej sytuacji pracodawca nie poniesie odpowiedzialności za skutki wypadku.

podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet wówczas, gdy do ich wykonania nie otrzymał stosownego polecenia.

Wypadkiem przy pracy może być również zdarzenie, które ma miejsce w sytuacji, gdy pracownik nie wykonuje zwykłych czynności pracowniczych, działa jednak na rzecz (a więc w interesie) pracodawcy, choćby nie otrzymał do tego wyraźnego polecenia od pracodawcy czy przełożonego. 

w czasie, w którym pracownik pozostawał do dyspozycji pracodawcy w drodze między jego siedzibą a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Na równi z wypadkiem przy pracy w zakresie świadczeń przewidzianych traktuje się wypadek któremu pracownik uległ (art.3 ust.2):

w czasie podróży służbowej, w okolicznościach innych niż spełniające kryteria wypadku przy pracy, chyba że wypadek spowodowany został postępowanie pracownika, które nie pozostaje w związku  z wykonywaniem powierzonych mu zadań.

podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony,

przy wykonywaniu zadań zleconych  przez działające u pracodawcy organizacje związkowe

Poza regulacją ustawy znalazły się wypadki w drodze do i z pracy. Obecnie świadczenia z tego tytułu zostały włączone do świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia rentowego i chorobowego.  

4)  negatywny skutek w organizmie pracownika, upośledzenie czynności organizmu - wypadkiem  przy pracy  będzie tylko  takie zdarzenie , które powoduje
śmierć lub uraz;
ustawodawca eliminuje zatem tzw. wypadki bezurazowe, które z punktu widzenia ubezpieczenia społecznego nie mają  znaczenia.

Kategorie wypadków przy pracy:

Śmiertelny wypadek przy pracy - w wyniku którego nastąpiła śmierć w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od dnia wypadku.

Ciężki wypadek przy pracy - w wyniku którego nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała, takie jak: utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej lub inne uszkodzenie ciała albo rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, a także choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała.

Zbiorowy wypadek przy pracy – gdy w wyniku tego samego zdarzenia wypadkowi uległy co najmniej dwie osoby.

Linki sponsorowane

Prawo pracownika do świadczeń tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie przyjmuje cywilistycznej metody miarkowania odszkodowania w razie przyczynienia się poszkodowanego do wystąpienia szkody lub jej powiększenia. Według zasad przyjętych przez ustawę odszkodowanie należy się w zryczałtowanej wysokości wynikającej z przepisów albo w ogóle nie przysługuje. Surowość tej reguły zostaje jednak złagodzona poprzez to, że działa ona  tylko w stosunku do samego poszkodowanego, któremu można postawić zarzut nagannego zachowania określonego w ustawie, i na tej podstawie uwolnić się od konieczności wypłacenia któregokolwiek ze świadczeń przewidzianych ustawą wypadkową, zaś odpowiedzialności pracodawcy nie wyłącza ani siła wyższa, ani wina osoby trzeciej.

Zgodnie z treścią art. 21 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, świadczenia w niej określone nie przysługują pracownikowi, jeśli:

wyłączną przyczyną wypadku przy pracy, było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.

Zarzut rażącego niedbalstwa będzie można wykazać, gdy pracownik nie wykazał minimum staranności wymaganej w danej sytuacji, aby zastosować się do przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia. Umyślne naruszenie lub rażąca niedbałość powinny być wyłączną przyczyną wypadku przy pracy. Stwierdzenie jakiegokolwiek zaniedbania ze strony pracodawcy uniemożliwi zastosowanie przepisu art. 21 ustawy wypadkowej.

ubezpieczony będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku. Jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że ubezpieczony znajdował się w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, płatnik składek (np.: pracodawca, zleceniodawca) kieruje ubezpieczonego na badanie niezbędne do ustalenia zawartości alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych w organizmie. Ubezpieczony jest obowiązany poddać się temu badaniu. Odmowa poddania się badaniu lub inne zachowanie uniemożliwiające jego przeprowadzenie powoduje pozbawienie prawa do świadczeń, chyba że ubezpieczony udowodni, że miały miejsce przyczyny, które uniemożliwiły poddanie się temu badaniu. Koszty badań zwracane są kierującemu na te badania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z tym że koszty tych badań ponosi ubezpieczony, gdy potwierdzone zostanie użycie środków odurzających lub substancji psychotropowych.

Linki sponsorowane

Wykroczenia płatnika składek ZUS

Zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych kto, jako płatnik składek albo osoba obowiązana do działania w imieniu płatnika:

1.     nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie,

2.     nie zgłasza wymaganych ustawą danych lub zgłasza nieprawdziwe dane albo udziela w tych sprawach nieprawdziwych wyjaśnień lub odmawia ich udzielenia,

3.     udaremnia lub utrudnia przeprowadzenie kontroli,

4.     nie dopełnia obowiązku wypłacania świadczeń z ubezpieczeń społecznych i zasiłków finansowanych z budżetu państwa albo wypłaca je nienależnie,

5.     nie prowadzi dokumentacji związanej z obliczaniem składek oraz z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych,

6.     nie dopełnia obowiązku przesyłania deklaracji rozliczeniowych oraz imiennych raportów miesięcznych w przewidzianym terminie,

7.     nie stwierdza nieprawidłowości w imiennym raporcie miesięcznym w terminie określonym w art. 41 ust. 7 (płatnik składek jest zobowiązany dokonać sprawdzenia prawidłowości danych przekazanych do Zakładu w imiennym raporcie miesięcznym dotyczącym danego roku kalendarzowego nie później niż do dnia 30 kwietnia następnego roku kalendarzowego).

8.     nie dopełnia obowiązku przekazywania dokumentów związanych z ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym w formie określonej w art. 47a ust. 1 i 2 (co do zasady przekazywanie wszystkich dokumentów następuje poprzez teletransmisje danych w formie dokumentu elektronicznego z aktualnego programu informatycznego udostępnionego przez Zakład "płatnik". Płatnicy składek rozliczający składki nie więcej niż za 5 osób mogą przekazywać dokumenty w formie dokumentu pisemnego według ustalonego wzoru albo w formie wydruku z aktualnego programu informatycznego udostępnionego przez Zakład).

podlega karze grzywny do 5.000 złotych.

Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynów opisanych powyżej przy opłacaniu składek lub dokonywaniu wpłat z innych tytułów, do których poboru obowiązany jest Zakład - składki na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dn. 30.09. 2003 roku (I KZP 24/03,OSNKW 2003/9-10/80) organom Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (upoważnionym przez nie osobom) - na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 17 § 3 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia z 24 sierpnia 2001 roku - przysługują uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia, które zostały ujawnione w zakresie działania Zakładu, i w których wystąpił on z wnioskiem o ukaranie.

Wniesienie wniosku o ukaranie za wykroczenie z art. 98 do Sądu Rejonowego poprzedzone jest każdorazowo zgodnie z art. 54  Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia czynnościami wyjaśniającymi, mającymi na celu ustalenie, czy istnieją podstawy do wystąpienia z wnioskiem o ukaranie oraz zebranie danych niezbędnych do sporządzenia wniosku o ukaranie.

Linki sponsorowane

Wstępne badanie sprawy w spr. z zakresu ubezpieczeń społecznych

Zgodnie art. 467 kpc niezwłocznie po wniesieniu sprawy przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia dokonuje jej wstępnego badania.

Wstępne badanie sprawy polega na ustaleniu, czy pismo wszczynające postępowanie sądowe spełnia niezbędne wymagania, pozwalające nadać mu dalszy bieg, oraz na podjęciu czynności umożliwiających rozstrzygnięcie sprawy na pierwszym posiedzeniu.

Po wstępnym badaniu sprawy przewodniczący wzywa do usunięcia braków formalnych pisma tylko wówczas, gdy braki te nie dadzą się usunąć w toku czynności wyjaśniających.

Jeżeli w toku wstępnego badania sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych okaże się, że występują istotne braki w materiale, a przeprowadzenie jego uzupełnienia w postępowaniu sądowym byłoby połączone ze znacznymi trudnościami, przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia może zwrócić organowi rentowemu akta sprawy w celu uzupełnienia materiału sprawy. To samo dotyczy wypadku, w którym decyzja organu rentowego nie zawiera:

    1)    podstawy prawnej i faktycznej,

    2)    wskazania sposobu wyliczenia świadczenia,

    3)    stosownego pouczenia o skutkach prawnych decyzji i trybie jej zaskarżenia.

Na zarządzenie przewodniczącego lub wyznaczonego przez niego sędziego wydane w trybie art. 467 § 4 kpc o zwrocie akt organowi rentowemu w celu uzupełnienia materiału sprawy, zażalenie nie przysługuje.

Linki sponsorowane

Właściwość rzeczowa i miejscowa sądów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Właściwość rzeczową sądów w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określa Art. 4778 kpc, który stanowi, iż do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych.

Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy:

    1)    o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński, porodowy, pogrzebowy, rodzinny oraz o dodatki do zasiłku rodzinnego,

    2)    o świadczenie rehabilitacyjne,

    3)    o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym, wypadku w drodze do pracy lub z pracy, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wypadku lub choroby zawodowej pozostającej w związku z czynną służbą wojskową albo służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Celnej,

    4)    o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności,

    5)    o świadczenie z tytułu funduszu alimentacyjnego.

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy.

W sprawach, w których nie można określić właściwości sądu według przepisów paragrafów poprzedzających, jak również w sprawach, w których ubezpieczony zamieszkały na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej otrzymuje świadczenie wypłacane przez wyznaczoną przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jednostkę organizacyjną tego Zakładu, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których wniesiono odwołanie od decyzji Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, wojskowego organu emerytalnego albo organu emerytalnego właściwego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę ten organ. – art. 461 § od 2 do 3 kpc.

W sprawach o roszczenia ze stosunków prawnych między członkami otwartych funduszy a tymi funduszami lub ich organami orzekają sądy ubezpieczeń społecznych właściwe dla miejsca zamieszkania członka funduszu – art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 roku o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. 

Linki sponsorowane